کتاب اخلاق ربانی 39 غرور - حاج آقا مجتبی تهرانی

غرور ترکیبی از سه عامل فریب دادن، فریب خوردن و نفس فریب است. فریب دادن عبارت از سوق دادن دیگری به یک امر شری است که آن را خیر جلوه داده است. در حقیقت فریب، ایجاد یک حالت آرامش و سکون نفس به چیزی است که موافق با خواستۀ اوست در حالی که تکیه‌گاه این آرامش بی‌پایه است. دو عامل در ایجاد غرور نقش دارند که عبارتند از حیات دنیایی و شیطان و به تعبیری شیطان درونی و شیطان بیرونی. اما آنچه که باعث فریب انسان در ربط با حیات دنیا می‌شود، شیطان درونی است. انسان حب به ذات دارد و در این مسیر دو چیز را هدف‌گیری می‌کند؛ جاودانه زیستن و بهتر زیستن که امری طبیعی و پذیرفته شده است، امّا آنچه باعث انحراف و فریب او می‌شود این است که چون پیدایش و بقائش به دنیا و بقای مادّی به تنعّمات دنیوی بستگی دارد؛ باعث می‌شود که او به دنیا رو آورد و به آن رکون کند و فریفتۀ و مغرور به دنیا شود و دل به دنیا بسپرد. شیطان بیرونی نیز دیگر عامل فریب و غرور انسان است، می‌توان گفت ابزار شیطان برای این کار سه قیاس است، قیاس اوّل این است که لذّات دنیا نقد و لذّات اُخروی نسیه است و نقد بهتر از نسیه است. قیاس دوّم این است که لذات دنیا یقینی و لذات آخرت مشکوک است و امر یقینی بهتر از امر مشکوک است. ...