«تاریخ فقه اسلامی در سدههای نخستین: از آغاز اسلام تا شکلگیری مکتب اصحاب حدیث متاخر» نام کتابی به نویسندگی «حامد خانی» است. کتاب در چهار بخش اصلی با عنوانهای «کلیات و روششناسی بحث»، «از قانون عرفی تا شریعت: مروری بر تحولات حقوقی، عبادی و منسکی جامعه عرب در آستانه ظهور اسلام»، «تحول شیوههای صدور حکم شرعی در دوران شکل نیافتگی علم فقه» و «جریانهای فکری نیمه دوم سده 2 قمری و پیدایی تدریجی فقه چون یک علم» تالیف شده است. در بخشی از پیشگفتار کتاب میخوانیم: «تاریخ فقه در ایران و بهطورکلی در سراسر تمدن اسلامی تاریخ اندیشهورزی درباره آیینهای هویتساز عبادی و حقوقی است؛ یعنی مسائلی که طی قرنها مهمترین مسائل اجتماعی محسوب شده، جریان ساز بوده، مهمترین تحولات فرهنگی و سیاسی را شکل داده و همواره خود نیز از آنها اثر پذیرفته است. فقه در "تمدن نقل محور" همان جایگاهی را داراست که فلسفه در تمدنهای مبتنی بر عقل خود بنیاد دارد. برای شناخت تاریخ اندیشهها در ایران، باید از تاریخ فقه جویا شد. همان کاری که هنوز عزمی جدی برای انجامش نداریم. ...