۱. توضیحات تکمیلی (کلی و ساده)
نظامی عروضی این کتاب را به نام یکی از امیران سلسلهی غزنوی یا سلجوقی نوشته و هدفش این بوده که توضیح بدهد یک پادشاه برای اینکه حکومتش درست بگردد، به چه چهار گروه آدم نیاز دارد؛ و به همین خاطر کتاب را به چهار «مقاله» تقسیم کرده:
مقاله اول: درباره دبیری (منشیگری، نویسندگی دیوانی)
اینکه دبیر کیست، چهجور باید بنویسد، چه علمی بداند، چه ادب و اخلاقی داشته باشد. مثال هم از دبیران بزرگ تاریخ ایران میآورد.
مقاله دوم: درباره شاعری
در اینجا از جایگاه شاعر در دربار، ارزش شعر، شرایط شاعر خوب، و نمونههایی از شاعران بزرگ (مثل رودکی، عنصری، فرخی، منوچهری و…) حرف میزند و حکایتهای جالب نقل میکند.
مقاله سوم: درباره نجوم (ستارهشناسی / احکام نجوم)
در آن دوره علم نجوم هم علمی دینی و هم سیاسی بود (برای تعیین اوقات، فال و طالع ملک و…)، نظامی میگوید پادشاه بدون منجم، مثل نابینا در راه است. ...